header

« Terug naar het overzicht van Brandpunt juli 2017

Dit schooljaar juli 2017

Drama in zorgsector vermeden: opleiding verpleegkunde wordt niet opgedoekt!

De Vlaamse Regering heeft recent haar standpunt bekendgemaakt over HBO5 verpleegkunde. De titel en de opleiding blijven in ieder geval bestaan. Gelukkig maar. Uit cijfers die de Vlaamse zorgambassadeur Lon Holtzer in 2016 verzamelde, blijkt dat er jaarlijks een tekort van zo'n 3.600 verpleegkundigen is in België. Veel verpleegkundigen gaan met pensioen, maar er komen niet genoeg jonge collega’s in hun plaats. En net in die dramatische omstandigheden willen sommigen de opleiding HBO5 verpleegkunde afschaffen. COC is hier samen met andere ACV-centrales dwars voor gaan liggen. Gelukkig heeft het gezond verstand gezegevierd. Of het secundair onderwijs HBO5 verpleegkunde zal blijven organiseren, is nog niet uitgemaakt.

Historiek van HBO5
Met het decreet over Se-N-Se en het hoger beroepsonderwijs werd op 30 april 2009 in het Vlaams onderwijs een nieuw begrip gelanceerd: het hoger beroepsonderwijs of HBO5. Daarin kwamen de opleidingen van het vroegere hoger onderwijs voor sociale promotie en de opleiding verpleegkunde van de vierde graad BSO samen. Maar het leek wel het verhaal van Asterix en Obelix: ‘Heel Gallië? Nee, een klein dorpje blijft dapper weerstand bieden…’. Want hoewel heel HBO5 daarmee in het hoger onderwijs terechtkwam, bleef HBO5 verpleegkunde toch in het secundair onderwijs. Een jaar later, in 2010, onderschreef de Vlaamse Regering de aanbeveling van het Vlaams Parlement om de hogescholen ook eindverantwoordelijke te maken voor HBO5. Ze werden aangezet om afspraken te maken met de centra voor volwassenenonderwijs en met de universiteiten. Het decreet van 12 juli 2013 over het hoger beroepsonderwijs zorgde voor een meer gestructureerde samenwerking tussen de hogescholen en het volwassenenonderwijs en de secundaire scholen verpleegkunde. Vanaf 1 september 2014 konden HBO5-opleidingen enkel nog georganiseerd worden binnen een samenwerkingsverband van een hogeschool met centra voor volwassenenonderwijs en scholen voor secundair onderwijs die HBO5-verpleegkunde aanbieden.

HBO5 voortaan in hoger onderwijs
In haar ‘Beleidsnota Onderwijs 2014-2019’ schreef minister Crevits dat zij in overleg met de hogescholen, centra voor volwassenenonderwijs en secundaire scholen met HBO5 verpleegkunde, werk zou maken van een optimalisering van het HBO5-landschap. HBO5-opleidingen spelen volgens haar immers een belangrijke rol in de verdere democratisering van het hoger onderwijs. Omdat de HBO5-opleidingen in de centra voor volwassenenonderwijs worden georganiseerd, dragen ze ook bij tot levenslang leren. Die visie vertaalde zich uiteindelijk in een conceptnota ‘Uitbouw van het hoger beroepsonderwijs’ die de Vlaamse Regering op 25 maart 2016 goedkeurde. ‘Een duidelijke positionering en erkenning, transparantie, een duidelijk regelgevend kader, stabiliteit, financiële haalbaarheid en rechtszekerheid’ waren principes die door inbedding van HBO5 in de hogescholen zouden moeten gerealiseerd worden. De onderwijsbevoegdheid van HBO5 zou daarmee aan de hogescholen toevertrouwd worden.

Uitgezonderd HBO5 verpleegkunde
Met het decreet van 23 december 2016 werd de procedure voor de omvorming van de HBO5-opleidingen aangepast. Daarnaast werden ook maatregelen opgenomen in het ‘verzameldecreet hoger onderwijs’ van 2017. Beide decreten wijzigden het decreet betreffende Se-N-Se en het hoger beroepsonderwijs. Dit laatste decreet wordt nu met een nieuw ‘decreet betreffende de uitbouw van de opleidingen van het hoger beroepsonderwijs en de versterking van de lerarenopleidingen binnen de hogescholen en universiteiten’ opgeheven. In de conceptnota ‘Uitbouw van het hoger beroepsonderwijs’ had de Vlaamse Regering al opgenomen dat dit nieuwe decreet enkel de HBO5-opleidingen zou vatten die nu in de centra voor volwassenenonderwijs worden ingericht. De opleiding HBO5 verpleegkunde zou nog niet aan bod komen. Er was immers naar aanleiding van de vernieuwde Europese richtlijn over beroepskwalificaties, nog geen beslissing over de eigenheid van de opleiding verpleegkunde, de toegang tot het beroep en de differentiatie met de bacheloropleiding. Bovendien wijkt de HBO5-opleiding verpleegkunde af van de andere HBO5-opleidingen. Zowel het onderwijsniveau (secundair onderwijs), als de duur (drie jaar) en het statuut van personeel en leerlingen zijn verschillend.

Bevestiging standpunt Vlaamse Regering
De Vlaamse Regering heeft begin mei naar aanleiding van het nieuwe decreet voor het hoger beroepsonderwijs haar visie op de toekomst van HBO5 verpleegkunde nog eens duidelijk gesteld. Die visie is gebaseerd op de bezorgdheden en aanbevelingen van de Commissie Hoger Onderwijs en op de Europese Richtlijn en de eigen juridische analyse. Het is voor de Vlaamse Regering principieel mogelijk om binnen de wetgeving toch in twee soorten verpleegkundigen te blijven voorzien. Zij heeft daarvoor ook een brief aan Europa geschreven met vragen over de vernieuwde Europese richtlijn met betrekking tot HBO5 verpleegkunde. Het antwoord van de Europese Commissie bevestigt de analyse van de Vlaamse Regering. Het is voor de Europese Commissie mogelijk dat in de zorgsector ook andere profielen dan de ‘verantwoordelijke algemene ziekenverpleger’ verpleegkundige taken kunnen vervullen. Bovendien kan de term verpleegkunde in de titel van beide profielen gebruikt worden. En tot slot merkt de Vlaamse Regering op dat er in de sector zelf al een oefening aan de gang is voor een concrete invulling van het profiel van HBO5-verpleegkundige.

Leerladder en nieuwe titel ‘teamverpleegkundige’
De Vlaamse Regering bevestigt ook haar standpunt om in het onderwijs de leerladder met zorg- en verpleegkundige opleidingen op niveau 4 – 5 – 6 – 7 – 8 te behouden. Dit betekent voor haar dat er een eigen profiel van verpleegkundige op niveau 5 van de Europese en de Vlaamse kwalificatiestructuur moet ontwikkeld worden. Dat profiel moet een duidelijke differentiatie hebben ten opzichte van het profiel van de zorgkundige op niveau 4 en de algemeen verpleegkundige op niveau 6. De verpleegkundige op niveau HBO5 kan voor haar de titel ‘teamverpleegkundige’ dragen. De Vlaamse Regering vraagt nu aan de federale overheid om dit profiel zo snel mogelijk en in onderlinge afstemming te verankeren in federale wetgeving zodat Vlaanderen dit kan vertalen naar eigen regelgeving. Deze vraag wordt ondersteund door de VLOR. Het Vast Bureau van de VLOR heeft op vraag van de Commissie HBO5 een brief verstuurd naar Maggie De Block, minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid. In die brief schaart de VLOR zich uitdrukkelijk achter het standpunt van de Vlaamse Regering.

Behoud titel en opleiding HBO5 verpleegkunde maar …
Vlaanderen behoudt in afwachting de huidige HBO5-opleiding verpleegkunde. Maar onderwijs kan in overleg met de sector toch al aan de slag met de inhoudelijke hervorming van de opleiding naar het nieuwe profiel van teamverpleegkundige. De Vlaamse Regering herbevestigt dus dat de HBO5-opleiding verpleegkunde voorlopig buiten de hervorming van HBO5 volwassenenonderwijs blijft. Die opleiding moet eerst een duidelijke positie krijgen ten opzichte van de bacheloropleiding en de federale en Europese regelgeving. Het is volgens haar niet realistisch om dit gelijktijdig te doen met een hervorming van de opleidingen van het volwassenenonderwijs. Anderzijds moeten die opleidingen ook niet wachten op de uitklaring van HBO5 verpleegkunde. Of dit echt rust zal brengen in het onderwijsveld, valt te betwijfelen. Er mag dan eindelijk wel duidelijkheid zijn over het behoud van de titel en de opleiding verpleegkundige op het niveau 5 van de kwalificatiestructuur. Of de opleiding ook in de verdere toekomst nog in het secundair onderwijs aangeboden wordt, is een andere vraag. De secundaire scholen die nu HBO5 verpleegkunde organiseren, hebben daarover geen zekerheid. Zal het kleine Gallische dorpje stand houden?

Koen Wils



 
Onze website maakt gebruik van cookies.